ذبيح الله صفا

1519

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

تاريخ موسوى ) « 1 » . يك تحرير ديگر از داستان يوسف و زليخا از همين سدهء دهم در دستست كه مطلب تازه‌يى در آن ديده نمىشود و بهرحال درينجا قابل ذكرست « 2 » . تمام قصص انبيا كه درين عهد بتفاريق ، خواه در كتب تاريخ و خواه در تفسيرهاى قرآن و يا جداگانه گرد آمده باشد از قبيل همين داستانهاى دينيست و پيداست كه نوشتن اين گونه « قصص » درين عهد اصلا تازگى نداشته و مأخوذ و منقول از كتابهاى عربى و فارسيست كه پيش ازينها فراهم آمده بود . از رمانهاى تاريخى در اين دوره كمتر اثرى داريم مگر آنچه از قديم فراهم آمده و درين عهد رائج بوده است ، و يا نقلهايى كه از شاهنامه و داستانهاى منظوم حماسى ديگر بنثر براى برخوردارى قصه‌خوانان ترتيب يافته باشد ، و از آن جمله است كتاب هفت لشكر كه گويا در آخرهاى عهد صفوى از شاهنامه اقتباس شده و بنثر درآمده و حاوى بخشى است از شاهنامه از داستان گيومرث تا سرگذشت بهمن پسر اسفنديار . نسخه‌يى از كتاب ياد شده در كتابخانهء مجلس شوراى ملى بشمارهء 2983 موجودست . داستان ديگرى كه مىتوان در اين رديف آورد داستان بوستان خيال است كه بعضى از قسمتهاى آن برمبناى تاريخى نهاده شده و با خيالپروريهاى نويسندهء آن درآميخته . مؤلف اين كتاب مير محمد تقى جعفرى حسينى احمدآبادى متخلص به خيال است كه آن را بنام رشيد خان بهادر پسر جعفر خان ناظم بنگاله در پانزده جلد ميان سالهاى 1155 - 1169 ه نوشت « 3 » .

--> ( 1 ) - ايضا همان مأخذ و همان صفحه . ( 2 ) - فهرست نسخه‌هاى خطى فارسى كتابخانهء ملى پاريس ، بلوشه ، ج 4 ، ص 80 - 81 . ( 3 ) - دربارهء اين كتاب مشروح پرماجرا و داستانهاى تودرتوى آن و شرح حال مؤلفش بنگريد به ترجمهء تاريخ ادبيات فارسى هرمان اته ص 217 - 218 ؛ فهرست ريو ، ص 770 - 771 . -